พื้นฐานความเข้าใจเกี่ยวกับ ‘ช่วงระยะชัด’

พื้นฐานความเข้าใจเกี่ยวกับ ‘ช่วงระยะชัด’

ช่วงระยะชัด (Depth of Field – ‘DoF’) เป็นความสำคัญอย่างหนึ่งที่ผู้รักการถ่ายภาพทุกท่านจำเป็นต้องทราบและมีความเข้าใจเป็นอย่างดีเพราะตัวแปรดังกล่าวนี้สามารถปรับปรุงฝีมือการถ่ายภาพเพื่อก้าวไปสู่ความเป็นผู้บันทึกภาพที่มีความชำนาญสูงยิ่งขึ้นไปได้


เมื่อกล่าวถึงเรื่องของช่วงระยะชัดหลายคนอาจคิดไปถึงปัจจัยที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลง อย่างการเพิ่มหรือลดขนาดของรูรับแสงก็น่าจะพอแล้ว แต่ในความเป็นจริงยังมีเรื่องต่างๆที่ส่งผลต่อระยะชัดอยู่มากมายเต็มไปหมด

จะมีอะไรบ้างผู้สอนจะนำมาอธิบายให้ทราบกันครับ


ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับช่วงระยะชัด

ช่วงระยะชัด
คือ ช่วงของความคมชัดที่เกิดขึ้น
นับตั้งแต่จุดคมชัดที่ใกล้ตามากที่สุด
ไปจนถึงจุดคมชัดที่ไกลตามากที่สุด

ปรากฏการณ์ดังกล่าวคล้ายๆกับการมองเห็นด้วยดวงตาของมนุษย์
ที่จะคมชัดในจุดที่เรากำลังโฟกัสเท่านั้น
นอกเหนือสิ่งที่สนใจก็จะมีการเบลอนั่นเอง

แต่ว่ากล้องถ่ายภาพดิจิตอลสามารถทำในสิ่งที่หลากหลายกว่าด้วยการปรับแต่งค่าต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนไปใช้เลนส์ทางยาวโฟกัสที่มากขึ้นเพื่อปรับมุมรับภาพ,​ เลนส์ที่มีรูรับแสงกว้างขึ้น หรือกล้องที่มีเซ็นเซอร์ขนาดต่างๆ รวมไปถึงระยะทางของวัตถุที่โฟกัสและอื่นๆ

อย่างไรก็ดีด้านล่างนี้เป็นตัวอย่างพอสังเขปให้ทราบว่าระยะชัดมีความหมายว่าอย่างไร
และอธิบายได้อย่างไรในสถานการณ์จริง

เมื่อเราโฟกัสไปยังวัตถุจะเกิดอาณาบริเวณของความคมชัด
ที่แผ่ขยายออกมาทั้งทางด้านหน้าและด้านหลัง

การควบคุมช่วงระยะอย่างถูกต้องเหมาะสม
ช่วยให้เกิดความแม่นยำในการให้ความสนใจกับภาพ

ท้ายที่สุดแล้ว
ก็จะนำไปสู่การเล่าเรื่องที่ดีนั่นเอง


ปัจจัยที่ 1 : ขนาดของรูรับแสง

การเลือกใช้ค่ารูรับแสงที่กว้าง (ค่า f-stop ที่มีค่าน้อย)
จะให้ช่วงระยะชัดที่ค่อนข้างตื้นหรือบาง

ช่วงระยะชัดที่มีผลมาจากการเลือกใช้รูรับแสง

ในขณะที่การเลือกใช้ค่ารูรับแสงที่แคบกว่า (ค่า f-stop ที่มีค่ามาก)
จะให้ช่วงระยะชัดที่มีความหนาหรือลึกมากขึ้น


ปัจจัยที่ 2 : ระยะทางจากจุดบันทึก

ตัวแปรที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งก็คือระยะทางจากจุดบันทึกระหว่างกล้องและวัตถุ
โดยที่ยิ่งมีระยะสั้นลงเท่าไรช่วงระยะชัดก็จะยิ่งบางและตื้นขึ้น

ต่อให้ใช้รูรับแสงที่หรี่มากๆ แต่ถ้าระยะบันทึกใกล้วัตถุสูงยังไงก็สร้างระยะชัดลึกได้ยาก
ที่มา : pixabay

ยกตัวอย่างเช่นการถ่ายวัตถุที่ใกล้ตามากๆ
จะยิ่งโฟกัสด้วยค่ารูรับแสงกว้างๆยากมากขึ้นไปด้วย
แต่ถ้าลองถอยออกมาเรื่อยๆจะพบว่าช่วงระยะชัดนั้นเพิ่มขึ้น


ปัจจัยที่ 3 : ทางยาวโฟกัส

เราไม่มีทางที่เข้าใกล้ดวงอาทิตย์เพื่อให้มันมีดวงใหญ่ขึ้นได้เลย
เว้นเสียแต่ว่าจะใช้เลนส์ซูมเข้าไปหา

คือคำกล่าวหนึ่งที่แสดงให้เห็นประโยชน์ของการใช้เลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสเพิ่มขึ้น
เพื่อดึงสิ่งที่อยู่ไกลให้ใกล้ตาเข้ามา

ทางยาวโฟกัสของเลนส์เกี่ยวข้องกับมุมรับภาพที่จะได้โดยตรง
เลนส์มุมกว้างมีทางยาวโฟกัสต่ำจะให้ค่าช่วงระยะชัดที่ลึก
กว่าเลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสสูงกว่าซึ่งจะให้ช่วงระยะชัดที่ตื้นกว่า

ทางยาวโฟกัสสูงจะดึงสิ่งที่อยู่ไกลออกไปให้เข้ามาใกล้มากขึ้นได้
ที่มา : pixabay

แต่นั่นก็โปรดจำไว้ว่าทางยาวโฟกัสเองไม่ได้ถูกระบุว่ามีอิทธิพลต่อช่วงระยะชัดมากนัก

นอกจากนี้ การดึงฉากหลังเข้ามามากๆของเลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสสูง
มีผลทำให้สิ่งที่อยู่ไกลออกไปเมื่อถูกดึงเข้ามาใกล้จะมีขนาดใหญ่ขึ้น

ลองนึกภาพของการรับแสงด้วยเลนส์มุมกว้างซึ่งมีมุมรับภาพกว้าง
และเลนส์ทางยาวโฟกัสสูงอย่างเลนส์เทเลจะมีมุมรับภาพแคบลง

เมื่อมุมรับภาพแคบลง
รังสีแสงแทบจะเดินทางใกล้รูปแบบเส้นขนานกัน
กล่าวได้ว่าแสงต้องเดินทางให้มากพอที่จะหลุดโฟกัส
ทำให้เกิดช่วงระยะชัดที่สั้นกว่า

เลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสมากๆจึงถูกนำมาใช้กับการถ่ายภาพบุคคลได้ดี
เพราะเลนส์จะช่วยละลายสิ่งที่รบกวนสายตาอื่นๆให้มีความน่าสนใจน้อยลง
ซึ่งเลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสต่ำๆ

จะเหมือนกับให้ความสนใจทุกสิ่งด้วยความคมชัดนั่นเอง


ปัจจัยที่ 4 : ขนาดของเซ็นเซอร์

ขนาดของเซ็นเซอร์ที่ใช้ก็มีผลต่อช่วงระยะชัดด้วยเช่นกัน
โดยที่เซ็นเซอร์ที่มีขนาดใหญ่กว่าจะให้ช่วงระยะชัดที่ตื้นกว่าเซ็นเซอรืที่มีขนาดเล็กกว่า

ดังนั้นการจะเปรียบเทียบกับกล้องที่มีเซ็นเซอร์ต่างขนาด
จึงต้องเทียบตัวแปรค่าคงตัวอะไรต่างๆวุ่นวายเต็มไปหมด

ขนาดของเซ็นเซอร์นั้นมีผลต่อช่วงระยะชัดด้วยนะ

ก็ขอให้จำง่ายๆว่าถ้าเราล็อกตัวแปรทุกอย่างเท่ากัน
เช่นเลนส์ทางยาวโฟกัสเดียวกัน ค่ารูรับแสงเท่ากัน

กล้องที่มีเซ็นเซอร์ใหญ่จะละลายได้ดีกว่าก็เท่านั้นล่ะ


การคำนวนหาช่วงระยะชัดมีความจำเป็นหรือไม่

ตอบว่าจำเป็นและไม่จำเป็น
อย่างในบทความนี้ผู้สอนก็พยายามยุ่งกับตัวเลขให้น้อยที่สุดเท่าที่จะน้อยได้

โดยเน้นไปยังพื้นฐานความเข้าใจโดยสรุปของแต่ละปัจจัย
ให้ทราบว่าอะไรที่จะส่งผลต่อช่วงระยะชัดบ้าง

การคำนวนเองถึงจะสำคัญแต่ด้วยเทคโนโลยีในปัจจุบัน
เช่น ช่องมองภาพอิเล็กทรอนิกส์ก็ช่วยให้เราตรวจสอบได้
ว่ามันจะชัดประมาณไหนโดยการกดชัตเตอร์ลงครึ่งหนึ่ง

ทำให้มองเห็นช่วงของระยะชัดในจอทันที
ลดภาระที่ยุ่งยากออกไปได้เยอะ

อีกอย่าง… กล้องไร้กระจกที่ออกใหม่ในปัจจุบันก็มีคุณสมบัติดังกล่าวทั้งหมด
ทำให้การตรวจสอบเป็นไปอย่างรวดเร็วและถ่ายภาพได้แม่นยำมากยิ่งขึ้น

โดยตัดความยุ่งยากในการคำนวนออกไป


ข้อสรุป

ช่วงระยะชัดของภาพอันมีผลมาจากตัวแปรทั้งหมดที่กล่าวนั้นเป็นทั้งข้อดีและข้อเสีย

การมีช่วงระยะชัดที่บางเกินไป
ทำให้เราสูญเสียโอกาสที่ไม่ควรจะเสียเช่นเนื้อหาของภาพ
ในส่วนที่ควรชัด กลับไม่ชัดเท่าที่ควร

ส่วนช่วงระยะที่ลึกมากเกินไปก็ทำให้มิติของภาพไม่น่าสนใจ

สิ่งที่สำคัญกว่าคือการเล่าเรื่องโดยการใช้ช่วงระยะเป็นตัวชี้นำต่างหาก
เพราะมันคือการเพ่งความสนใจให้กับเนื้อหาสาระในภาพ

ดังนั้นตัวคนถ่ายเองคือความสำคัญสูงสุดว่าจะควบคุมมันได้ดีแค่ไหน

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Wuttipong Nim-orn

Wuttipong Nim-orn

Instructor of DozzDIY

เรียนถ่ายภาพและแต่งภาพ

เรียนออนไลน์ผ่านเว็บไซต์และกลุ่ม Facebook

เรียนถ่ายภาพและแต่งภาพ

เรียนออนไลน์ผ่านเว็บไซต์และกลุ่ม Facebook

หลักสูตรถ่ายภาพและแต่งภาพจากเรา